آلایندگی منابع خاک؛ چالش اساسی استان مرکزی

آلایندگی منابع خاک به عنوان یک چالش اساسی و تهدید زیستی مطرح شده و توسعه نامتوازن و دخالت‌های انسانی در طبیعت سالانه حجم بالایی از خاک کشور و استان مرکزی را به انواع ترکیبات سمی و شیمیایی آلوده می‌کند و شرایط فرسایش زودهنگام آن را مهیا می‌کند.

خاک به عنوان یکی از منابع مهم پایه زیستی، مخلوطی از مواد معدنی و آلی است که از تجزیه و تخریب سنگ‌ها در نتیجه هوازدگی بوجود می‌آید که نوع و ترکیب خاک‌ها در مناطق مختلف بر حسب شرایط ناحیه فرق می‌کندو تشکیل آن به گذشت زمان، مقاومت سنگ اولیه یا سنگ مادر، آب و هوا، فعالیت موجودات زنده و توپوگرافی هر ناحیه‌ بستگی دارد.
خاک نقش کلیدی در چرخه حیات جانداران و کیفیت زندگی دارد و برای تشکیل هر سانتی متر آن چند صد سال وقت نیاز است که این موضوع خود بیانگر اهمیت و ارزش این گوهر کمیاب است و باید در راستای حفظ این منبع ارزشمند خدادادی اطلاعات و آگاهی کافی به جامعه ارائه شود تا شاهد کمترین میزان آسیب به آن باشیم.
مدیرعامل موسسه زیست محیطی آوای درنای خاکستری استان مرکزی گفت: خاک ثروت ملی هر کشور محسوب می شود که باید حفظ شود و برای تحویل آن به آیندگان نهایت دقت به عمل آید.
محمود کُلنگری افزود: فرسایش بادی و آبی دو تهدید جدی در حوزه مدیریت و سلامت منابع خاک است و فرسایش از تخریب و نابودی پوشش گیاهی به عنوان نگهدارنده و محافظ خاک ایجاد می شود.
وی ادامه داد: سالانه ۱۵ میلیون تن از خاک کشور فرسایش می یابد و این حجم بسیار بالادر واقع پیامدهای ناگوار زیستی و تغییر در کیفیت زیست انسانی و محیط طبیعی را در پی دارد.
کُلنگری بیان کرد: چرای بیش از حد و غیر اصولی دام در مراتع باعث از بین رفتن پوشش گیاهی می شود و همین امر نقش موثری در از بین رفتن خاک دارد که این امر به ویژه در ارتفاعات استان مرکزی یک تهدید برای خاک است.
وی اظهار کرد: کوبیده شدن خاک زیر سم حیوانات روند فرسایشی خاک را تشدید می کند و نسل بسیاری از گیاهان در سایه فرسایش منقرض می شود و از بین می روند.
وی گفت: برای تشکیل و ساخت هر سانتی متر خاک که در مناطق مختلف متفاوت است، ۳۰۰ تا یکهزار سال زمان نیاز است و هر چه مناطق خشک تر باشد این امر زمان برتر است.
مدیرعامل موسسه زیست محیطی آوای درنای خاکستری استان مرکزی اضافه کرد: بین خاک، آب، گیاه و جانداران رابطه ناگسستنی وجود دارد که باید همه ابعاد و پیوست ها در این رابطه مورد توجه ویژه قرار گیرد اما این نکته قابل تامل است که اگر خاک از بین برود، طبیعت نابود می شود و سایر عوامل را تحت شعاع خود قرار می دهد.
کُلنگری عنوان کرد: آلاینده های هوا، صنعتی، کشاورزی، زباله ها، پساب و سایر موارد تهدیدی برای خاک است که این مهم سلامت انسان و جانداران را نیز به مخاطره می اندازد و از سوی دیگر بر اثر فرسایش خاک پدیده آلایندگی هوا و ریزگردها نیز تشدید می شود.
وی توضیح داد: سموم کشاورزی و کودها از جمله آلاینده های مهم هستند که ماه ها در خاک باقی می ماند و به محصولات و تولیدات کشاورزی نفوذ می کند و این امر یک تهدید برای سلامت افراد است.
مدیرعامل موسسه زیست محیطی آوای درنای خاکستری استان مرکزی افزود: برای استان مرکزی که آوازه صنعت دارد متاسفانه طیف بزرگی از آلاینده های ویژه و شیمیایی به صورت پساب نفوذی در خاک و یا مواد زائد جامد مسئله بسیار مهمی است که امروز به عنوان چالش جدی باید در اولویت برنامه های تصمیم سازان حوزه محیط زیست و اجرایی منطقه باشد.
کُلنگری گفت: یکی از عوامل جدی و آلوده کننده خاک زباله های فیزیکی مثل پلاستیک و یونولیت است و امروز متاسفانه کمتر طبعتی پاک از این آلاینده ها است.
وی بیان کرد: وجود این آلاینده ها در ابتدا منظر طبیعت را از بین می برد و همین امر موجب کاهش ورود گردشگر به منطقه می شود و به آلودگی های شیمیایی که تهدید کننده سلامت افراد است می رسد.
مدیر عامل موسسه زیست محیطی آوای درنای خاکستری استان مرکزی ادامه داد: تجزیه پلاستیک و به ویژه یونولیت در طبیعت نیازمند چند هزار سال زمان است و هنوز اولین پلاستیکی که توسط بشر ایجاد شدهبه طور کامل تجزیه نشده است.
وی گفت: مدیریت پسماند های خانگی، بیمارستانی و صنعتی از اهمیت بسیاری برخوردار است و این مهم نیازمند یک مدیریت اصولی است و در سایه بی توجهی، شیرابه های پسماندها به خاک های زیرزمینی سرایت می کند و سلامت انسان ها و جانداران را با خطر جدی مواجه می کند.
وی بیان کرد: باید به سمتی برویم که مانند بسیاری از کشورهای پیشرفته از پسماند انرژی تولید شود تا آلودگی های این بخش از خاک به حداقل ممکن برسد.
کُلنگری به بخش دیگری از تهدیدهای خاک اشاره کرد و گفت: فروش و قاچاق خاک یکی از معضلات جدی است و ارزش خاک به حدی است که قاچاق می شود.
وی اظهار کرد: مساحت کل کشور ۱۶۵ میلیون هکتار است که حدود ۱۸و نیم میلیون هکتار آن قابل کشت بوده اما این میزان با فرسایش خاک به ۱۶ میلیون هکتار رسیده است.
مدیرعامل موسسه زیست محیطی آوای درنای خاکستری گفت: مدتی قبل کشور قطر درخواست خرید خاک از جمهوری اسلامی ایران را داشت که این امر با مخالفت همراه شد و این امر بیانگر ارزش خاک است.
کُلنگری گفت: آلودگی هوا یکی دیگر از تهدید های جدی برای خاک است زیرا تمام این آلاینده ها در خاک جذب می شود و کلانشهر اراک یکی از آلوده ترین نقاط ایران و دنیا به لحاظ وجود آب و خاک است.
وی افزود: شهرستان شازند نیز با خطرات زیست محیطی جدی در حوزه آب و خاک دسته و پنجه نرم می کند و ۳۰ کیلومتر از پوشش گیاهی اطراف نیروگاه شازند در حال نابود شدن است و تهدید جانواران این منطقه نیز بسیار جدی است و آنها نیز در حال از بین رفتن هستند.
مدیرعامل خانه سازمان های مردم نهاد استان مرکزی نیز گفت: خاک تحت تاثیر آب، هوا، پسماندهای مختلف، صنایع و کشاورزی آلوده می شود اما آلودگی های آب و هوا بیشترین تاثیر را دارد.
سیاوش آقاخانی افزود: حجم زیادی از آلودگی های هوا که وارد محیط های شهری می شود با یک بارش وارد خاک می شود و اثرات نامناسبی روی میکرو ارگانیسم ها و ساختار شیمیایی خاک می گذارد.
وی بیان کرد: آلودگی های دیگر مثل فلزات سنگین که با بارندگی وارد خاک می شود، جذب گیاه شده و اثرات نامطلوبی روی سلامت جانداران می گذارد.
مدیرعامل خانه سازمان های مردم نهاد استان مرکزی ادامه داد: از طرف دیگر، عواملی مثل پساب های صنعتی و ورود آنها به آبراه ها و در مواقعی آلوده ساختن آب های زیرزمینی و باز مصرف این آب ها در چرخه کشاورزی سبب افزایش غلظت آلاینده های خاک می شود.
آقاخانی بیان کرد: این اتفاق موجب از بین رفتن میکروارگانیسم های مفید که وظیفه تصفیه خاک را برعهده دارند می شود و آسیب های جدی به سلامت مردم وارد می کند.
وی گفت: لزوم تدوین یک برنامه جامع به منظور پایش و مدیریت خاک های استان مرکزی بیش از پیش ضروری است که باید مورد توجه ویژه قرار گیرد.
مدیرعامل خانه سازمان های مردم نهاد استان مرکزی اضافه کرد: ملموس بودن آلودگی هوا، تمام برنامه ریزی ها و اعتبارات را به این سمت سوق داده است ، در صورتی که اثرات آلودگی خاک با تاثیری که روی مواد غذایی دارد در بعضی موارد به مراتب بیشتر از هوا است.
آقاخانی اظهار کرد: متاسفانه هم اکنون هیچ برنامه جامعی برای پایش و مدیریت خاک در استان مرکزی وجود ندارد که باید مورد توجه ویژه قرار گیرد.
وی گفت: دامنه معضلات زیست محیطی ناشی از توسعه در استان مرکزی به حدی گسترده شده که با طیف وسیعی از آلودگی های امواج، آب، خاک و هوا مواجه هستیم و اگر برای مدیریت وضعیت فعلی چاره ای اندیشیده نشود در سالهای آتی با بحران های جدی در حوزه سلامت عمومی مواجه خواهیم شد.
مدیر آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی هم گفت: خاک یکی از با ارزش ترین ثروت های خدادادی است که حفظ آن به عنوان یکی از منابع مهم حیات جانداران امری ضروری است.
اکبر خسروی افزود: آلودگی هوا، استفاده بیش از حد از سموم کشاورزی به عنوان مهمترین عوامل تهدید کننده خاک در این استان است.
وی بیان کرد: به منظور کاهش حداقل آسیب به خاک از طریق کودهای شیمیایی سهمیه این کود برای کشاورزان کاهش یافته و امید است فعالان در حوزه کشاورزی به این مهم و تهدیدهای ناشی از سموم کشاورزی در خاک و سلامت جانداران توجه وی‍ژه داشته باشند.
مدیر کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزیهم گفت: زیان فرسایش خاک به اقتصاد کشور دو برابر درآمد نفتی است.
یوسف یوسفی افزود: سالانه حدود دو تا چهار میلیارد تن خاک بر اثر فرسایش در کشور از بین می رود که با قیمت تعیین شده ۲۸ دلار برای هر تن خاک، سالانه حداقل ۵۶ میلیارد دلار به اقتصاد کشور لطمه وارد می شود.
وی بیان کرد: بهره گیری بیش از ظرفیت از سفره های زیر زمینی، چالش ها و مشکل هایی را برای کشور و استان مرکزی به همراه داشته و موجب شده برخی از دشت های کشور و استان با مشکل کاهش سطح آب های زیر زمینی رویر و به عنوان دشت های ممنوعه شناخته شوند.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی ادامه داد: پوشش گیاهی مراتع از دیگر عوامل بستر حیات بشری است و نابودی و تخریب پوشش گیاهی و جنگل ها در کشور صدمات جبران ناپذیری به اکوسیستم طبیعی کشور وارد کرده که توجه به این مهم نیز امری ضروری است.
معاون آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی استان مرکزی نیز گفت: میزان فرسایش خاک در این استان سالانه ۳۶ میلیون تن است.
ابوالفضل نوری افزود: فرسایش خاک در استان اکنون حدود ۱۳ تن در هکتار است که ۱۴ برابر حد مجاز است.
وی با بیان اینکه ۳۸ درصد از سطح استان، دارای فرسایش خاک متوسط به بالا است، گفت: براساس نتایج حاصل از یک طرح تحقیقاتی، میزان فرسایش مجاز خاک در ارتفاعات مانند کوه ها و تپه های کم عمق این استان سالانه ۲۵ صدم تا نیم صدم تن در هکتار، در دشت های مرتفع، فلات ها، تپه ها ی کم شیب تا مرتفع یک تن در هکتار و در اراضی دیم استان یک تا یک و نیم تن در هکتار است.
معاون آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی استان مرکزی ادامه داد: فرسایش خاک تهدیدی برای حوزه های آبخیز این استان است و کاهش حاصلخیزی خاک، افت آبهای زیرزمینی، پر شدن سریع مخازن سدها و بندهای خاکی و ایجاد سیلاب از جمله اثرات فرسایش خاک است.
نوری اظهار کرد: توسعه بی رویه دیمزارها، توسعه غیراصولی اراضی درحوزه های آبخیز استان، سازندهای حساس به فرسایش و فشار بیش از حد دام ها بر مراتع از دیگر علل اصلی فرسایش خاک است .
وی عنوان کرد: طرح ملی سیمای فرسایش در سطح سه و نیم میلیون هکتار ازحوزه های آبخیز استان باهدف شناسایی عوامل این معضل و رفع آن تهیه شده است.
معاون آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی استان مرکزی گفت: با این طرح وضعیت و شدت فرسایش در مناطق مختلف مشخص می شود.
معاون نظارت و پایش اداره کل حفاظت محیط زیست استان مرکزی نیز گفت: منابع آلاینده خاک به دو صورت طبیعی و شیمیایی است و ساختار خاک در نقاط مختلف متفاوت است.
رضا میرزایی افزود: یکی از مهمترین آلاینده های آب و خاک استان مرکزی نفوذ شیرابه های مرکز دفن پسماندهای شهری و روستایی است.
وی بیان کرد: استفاده از کودهای شیمیایی و سموم دفع‌ آفات که در اکثر موارد بیش از حد است، از دیگر عوامل آلاینده و تهدید کننده خاک است.
معاون نظارت و پایش اداره کل حفاظت محیط زیست استان مرکزی اضافه کرد: بحث کشاورزی ارگانیک مورد توجه جدی دولت تدبیر و امید است و این مهم باید برای کاهش حداقل آسیب به آب و خاک با جدیت تمام دنبال شود.
میرزایی بیان کرد: کشاورزان باید مبارزه تلفیقی با آفات و استفاده از کودهای عالی را در برنامه فعالیت های خود جدی بگیرند.
وی، پسماندهای صنعتی و ویژه را از دیگر آلاینده های خاک عنوان کرد و گفت: سنجش آلاینده های هوا و زمین بسیار متفاوت است و هر سانت از زمین عناصر متفاوتی دارد و سنجش آلاینده های خاک بر اساس موردی انجام می شود.
دوم اردیبهشت ماه به عنوان روز زمین پاک نامگذاری شده است.
گزارش از معصومه صفری



نرخ سالانه فرسایش خاک در ایران تا ۳۳ تن در هکتار گزارش شده که ۵ تا ۶ برابر حد مجاز است. میانگین سالانه فرسایش خاک نیز به حدود ۱۵ تن در هکتار رسیده که سه برابر متوسط قاره آسیاست. بنابراین شاهد فرسایشی 5 - 6 میلیارد تنی در سال داریم. چه کسی در برابر این فاجعه باید جوابگو باشد؟؟؟


پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Optimization WordPress Plugins & Solutions by W3 EDGE