انواع رژیم های رطوبتی خاک – Soil Moisture Regimes

در این مطلب به ۵ رژیم رطوبتی مهم خاک پرداخته می شود این رژیم های رطوبتی عبارتند از:
رژیم رطوبتی اریدیک – Aridic
رژیم رطوبتی یودیک – Udic
رژیم رطوبتی پرودیک – Perudic
رژیم رطوبتی یوستیک – Ustic
رژیم رطوبتی زریک – Xeric


رژیم رطوبتی اریدیک – Aridic

رژیم رطوبتی خیلی خشک دارای رژیم رطوبتی اریدیک می‌باشند (Arius واژه لاتین و به معنای خشک می‌باشد torric هم برای همین رژیم رطوبتی به کار می‌رود و معنی آن خشک و گرم است). در این رژیم رطوبتی بخش کنترل رطوبتی خاک در اکثر سال‌ها به مدت بیش از نیمی از فصل رویش گیاه خشک بوده و هرگز به مدت ۹۰ روز متوالی در فصل رشد دارای رطوبت فابل استفاده (پتانسیل ماتریک کمتر از ۱۵- بار) نمی‌باشد.

خاک‌هایی که معمولا در صحاری یا مناطق خشک قرار گرفته و پوشش نباتی آنها از نوع بوته‌های پراکنده و کاکتوس‌ها می‌باشد. بر روی هم کشت و کار در این نقاط بدون آبیاری غیر ممکن است .

بارندگی در اغلب ماه‌ها و بویژه در ماه‌های تابستان بسیار کم است، در عوض مقدار تعرق و تبخیر پتانسیل (PE) در فصل تابستان خیلی بالا می‌باشد. در نتیجه مقدار ذخیره رطوبتی بسار کم است که آن هم در اواخر تابستان یا اوایل بهار به سرعت مصرف گردیده و گیاه به مدت طولانی در دوران رشد با عدم وجود رطوبت در خاک مواجه می‌گردد. البته بسیاری از گیاهان بومی این مناطق می توانند بدون خسارت فراوان، خشکی های خیلی بالا را تحمل کنند. مصرف اصلی این گونه اراضی مرتع می باشد و در صورت کشاورزی حتما باید با آبیاری توام باشد.

هوادیدگی شیمیایی در این خاکها کم و محدود به دوران کوتاه طبیعی است. پدیده آبشویی مواد نیز یا اصطلاحا صورت نمیگیرد یا مقدارش کم و ناچیز است .در نتیجه املاح محلول در عمقی از خاک تجمع پیدا میکنند که در واقع معرف عمقی متوسط نفوذ آب می باشد. بعضی از خاکهایی که در مناطق نیمه مرطوب واقعند دارای این رژیم رطوبتی هستند. این خاکها یا دارای ضریب نفوذپذیری کم هستند و یا عمق خاک در آنها کم و در زیر سنگ مادر قرار دارند.

در ایران تقریباً تمامی نقاط کشور بجز نواحی ساحلی دریای خزر شامل استان های گیلان، مازندران، گلستان و بخش هایی از نواحی ساحلی خلیج فارس شامل استان های خوزستان و بوشهر و همچنین استان کهکیلویه و بویر احمد و بخشهایی از استان فارس خارج از این رژیم رطوبتی هستند.

رژیم رطوبتی یودیک – Udic

کلمه یودیک به معنای مرطوب است (لغت  Udusواژه لاتین و به معنی مرطوب است) خاکهای که دارای این رژیم رطوبتی می باشند، بخش کنترل رطوبتی آنها در اکثر سالها مرطوب است و هیچ قسمت از آن به مدت ۹۰ روز تجمعی خشک نمی باشد . این رژیم رطوبتی در خاکهای مناطق مرطوب که توزیع بارندگی در آنها منظم است دیده می شود. در این گونه مناطق میزان بارندگی تابستان به اضافه رطوبت ذخیره شده در خاک مساوی یا بیش از مقدار تعریق و تبخیر می باشد.

در ایران این نوع رژیم رطوبتی تنها در استان های گیلان و بخش هایی از مازندران و گلستان مشاهده می شود.

رژیم رطوبتی پرودیک – Perudic

در صورتی که مقدار بارندگی در تمام ماههای سال بیش از مقدار تعریق و تبخیر باشد رژیم رطوبتی را رژیم پرودیک می گویند.
نوع پوشش گیاهی در این گونه نقاط از نوع درختان جنگلی و علوفه های بلند است. در مناطقی که این رژیم رطوبتی وجود دارد همواره مقداری آب به صورت اضافی وجود دارد که صرف خاکشوئی خاک می گردد. در این رژیم رطوبتی احتمال وقوع دوره های خشک و کوتاه وجود دارد لکن متداول نیست.

آبیاری در این نقاط طبعا غیر ضروری بوده و از این خاکها برای مصارف خاص، کشت های مخصوص و کنترل جنگل ها استفاده میگردد.

در آمریکا از سواحل شرقی تا غربی در مینسوتا،آیووا، میسوری، درکانزاز و لوئیزیانا این رژیم رطوبتی مشاهده میگردد.

در ایران چنین رژیم رطوبتی وجود ندارد.

رژیم رطوبتی یوستیک – Ustic

رژیم رطوبتی یوستیک (لغت Usticواژه لاتین و به معنای سوختن و دلالت بر خشکی می کند) حد واسط رژیم رطوبتی اریدیک و یودیک است. در این رژیم محدودیت رطوبت وجود داشته لکن در دورانی که سایر شرایط رویش گیاه مساعد است مقادیر قابل توجهی آب قابل استفاده در خاک وجود دارد. بنابراین در مقایسه با رژیم رطوبتی اریدیک مقدار ذخیره رطوبتی خاک در پاییز و بهار و همچنین مقدار بارندگی تابستانه آن بمراتب بیشتر است بنابراین کمبود رطوبتی در این خاک خیلی کمتر از رژیم اریدیک ولی خیلی بیشتر از رژیم یودیک است.

در گریپ پین آمریکا این رژیم رطوبتی متداول بوده و در نتیجه کشت گندم در زمستان، بهارو اوایل پاییز در غالب سالها بدون آبیاری امکان پذیر است و مقادیر کافی رطوبت در خاک وجود دارد. در هر حال با توجه به احتمال خشکسالی و با در نظر گرفتن خصوصیات سورگم منجمله مقاوم بودن آن در فصل کم آبی و برگشت به حالت عادی در صورت رفع کم آبی ،سورگم از کشت های عمده در این مناطق می باشد.

در صورت کشت ذرت حتما می باید آبیاری انجام گیرد به طور کلی کشت گندم و سورگم که از زراعتهای مناطق خشک می باشد و همچنین استفاده از اراضی برای مرتع در این گونه بسار متداول است. در این رژیم آب مازاد برای آبشویی وجود نداشته یا مقدار آن بسیار کم می باشد بنابراین آبشوئی در خاک صورت نمیگیرد. پوشش نباتی بومی در این گونه مناطق از نوع علوفه های کوتاه و بلند است . در بساری از مناطق آسیا که اقلیم مونسون برقرار است، رژیم رطوبتی خاک یوستیک می باشد.

در ایران استان های خوزستان (جلگه خوزستان)، بوشهر، کهکیلویه و بویر احمد، بخشهایی از استان فارس و گلستان شامل این نوع رژیم رطوبتی هستند.

رژیم رطوبتی زریک – Xeric

رژیم رطوبتی زریک (لغتXeros واژه یونانی و به معنای خشک می باشد) در خاکهای با اقلیم ودیترانه ای وجود دارد در این مناطق زمستانها سرد و مرطوب و تابستانها گرم و خشک می باشد.بنابراین بارندگی در فصول سرد که تعریق و تبخیر حداقل می باشد صورت می گیرد و در نتیجه آب باران صرف هوادیدگی و آبشوئی مواد میگردد.در این رژیم رطوبتی احتمالا آب مازاد بر ذخیره وجود داشته و گاهی هم منجر به آبشوئی میگردد.

در این رژیم رطوبتی احتمالا آب آب مازاد بر ذخیره وجود داشته و گاهی هم منجر به آبشوئی می گردد.

گیاهان زمستانه و مراتع در فصل زمستان به مقدار کافی آب در اختیار داشته و اراضی کاملا سبز می باشد ولی در فصل تابستان کمبود رطوبتی به مدت طولانی ادامه دارد و در نتیجه تپه های سبز و خرم به رنگ قهواه ای در می آیند.

در آمریکا منطقه central vally در کالیفرنیا دارای این رژیم رطوبتی است که از برای کشت انواع مختلفی از گیاهان از قبیل درختان انگو،میوه فندق،سبزیها و گیاهان زراعی دیگر استفاده می گردد. در واشنگتن و ارگن مناطقی که دارای این رژیم رطوبتی هستند اختصاص به کشت گندم زمستانه دارند.

در ایران این رژیم رطوبتی نیز مشاهده می شود که البته چندان قابل توجه نیست.

 



نرخ سالانه فرسایش خاک در ایران تا ۳۳ تن در هکتار گزارش شده که ۵ تا ۶ برابر حد مجاز است. میانگین سالانه فرسایش خاک نیز به حدود ۱۵ تن در هکتار رسیده که سه برابر متوسط قاره آسیاست. بنابراین شاهد فرسایشی 5 - 6 میلیارد تنی در سال داریم. چه کسی در برابر این فاجعه باید جوابگو باشد؟؟؟


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Optimization WordPress Plugins & Solutions by W3 EDGE